Co to jest spektrum autyzmu?
Najprościej mówiąc, spektrum autyzmu to szereg zaburzeń neurorozwojowych o zróżnicowanym nasileniu. Autyzm nie jest jednym, konkretnym zachowaniem, ale zbiorem specyficznych cech, które wpływają na postrzeganie i odbiór świata, dotykając każdą osobę w spektrum w inny sposób. Charakteryzuje się przede wszystkim trudnościami w komunikacji werbalnej i niewerbalnej, trudnościami w relacjach międzyludzkich, powtarzalnymi i sztywnymi wzorcami zachowania i zainteresowań oraz zaburzeniami przetwarzania sensorycznego. Mózg osoby autystycznej od początku życia działa w zupełnie inny, specyficzny i niestandardowy sposób, co wpływa na rozwój człowieka we wszystkich jego aspektach.
Pomimo wielu badań i ciągłego rozwoju dziedzin naukowych nie można jednoznacznie wskazać przyczyn autyzmu. Są to zarówno czynniki genetyczne jak i środowiskowe, które działają w różnym stopniu i wielu kombinacjach.
Osoby ze spektrum autyzmu o wyższym poziomie funkcjonowania
Dawniej używano terminu „zespół Aspergera”, który odnosił się do osób z trudnościami charakterystycznymi dla autyzmu, ale bez opóźnień w rozwoju mowy i z przeciętnym lub ponadprzeciętnym poziomem intelektualnym. Obecnie – zgodnie z najnowszymi klasyfikacjami diagnostycznymi (ICD-11 i DSM-5) – pojęcie to zostało wycofane, a wszystkie wcześniejsze podtypy, w tym zespół Aspergera, zostały ujęte pod wspólną nazwą zaburzeń ze spektrum autyzmu (ASD). Oznacza to, że diagnoza obejmuje szerszy zakres funkcjonowania i objawów, które mogą się znacznie różnić między poszczególnymi osobami.
Osoby, które wcześniej byłyby diagnozowane jako zespół Aspergera, zazwyczaj:
- 🔵 nie mają opóźnień w rozwoju mowy,
- 🔵 wykazują dużą potrzebę rutyny i przewidywalności,
- 🔵 mogą mieć wysokie kompetencje w wybranych dziedzinach, przy jednoczesnych trudnościach w relacjach społecznych.
Wspólnym mianownikiem dla tej grupy dzieci i dorosłych są trudności w rozumieniu zasad społecznych, w nawiązywaniu i podtrzymywaniu relacji oraz w dostosowaniu się do norm grupowych. Często występują też specyficzne, wąskie zainteresowania, nadwrażliwość sensoryczna (na dźwięki, zapachy, tekstury) oraz trudności w regulowaniu emocji.
Ich zachowanie – szczególnie w wieku przedszkolnym i szkolnym – bywa odbierane jako „trudne” lub „niegrzeczne”, podczas gdy w rzeczywistości wynika z głębokich trudności w zakresie komunikacji społecznej i integracji emocjonalno-sensorycznej.
Jak rozpoznać autyzm? Po czym można poznać (bardziej podejrzewać), że dziecko może być w spektrum?
Istnieje szereg symptomów, na podstawie których możemy podejrzewać, że dziecko jest w spektrum autyzmu. Są to przede wszystkim:
🔵 Unikanie kontaktu wzrokowego.
🔵 Wielokrotne powtarzanie ruchów np. machanie rękami, kręcenie się wokół własnej osi, klaskanie – tzw. stereotypie ruchowe lub autostymulacje.
🔵 Powtarzanie słów lub zdań tzw. echolalia (np. zamiast udzielić odpowiedzi na zadanie pytanie, powtarza je).
🔵 Powtarzalność i usztywnienie zachowań oraz zamiłowanie do rutyny.
🔵 Zaburzenia w obszarze komunikacji werbalnej i niewerbalnej.
🔵 Dosłowne odbieranie wypowiedzi innych osób – nierozumienie poczucia humoru, ironii i metafor.
🔵 Trudności w relacjach społecznych, nawiązywaniu kontaktu z innymi dziećmi, trudności w rozumieniu gestów, mimiki twarzy oraz uczuć i intencji innych osób.
🔵 Zaburzenia w przetwarzaniu sensorycznym – bodźce mogą być mało intensywne, albo zbyt intensywne.
Im wcześniej zauważymy niepokojące objawy i skonsultujemy się ze specjalistą, tym większe prawdopodobieństwo postawienia trafnej diagnozy, co wpłynie na objęcia dziecka odpowiednią opieką oraz zwiększy szanse na lepszy rozwój i adaptację w społeczeństwie.
Bunt dwulatka czy autyzm?
Bunt dwulatka to naturalny etap rozwoju dziecka. Trudne zachowanie dziecka może wtedy przypominać objawy spektrum autyzmu. Różnice dotyczą przede wszystkim jakości i konsekwencji zachowań, a także sposobu regulowania emocji i zdolności do nawiązywania relacji społecznych.
Objawy buntu dwulatka – jak rozpoznać bunt dwulatka?
Okres buntu u dziecka przypada zwykle na drugi rok życia, ale niektóre dzieci mogą go przechodzić w innym czasie (zwykle między 18. a 30. miesiącem życia). Zaczyna się wtedy kształtować niezależność dziecka. Dziecko uczy się stawiać granice – mówić „nie”. Mamy wrażenie, że dziecko buntuje się wtedy przeciwko wszystkiemu.
Bunt dwulatka objawy:
- 🔵 silne reakcje emocjonalne – np. napady złości, dziecko może wpadać w furię, reagować agresją, gdy coś dzieje się nie po jego myśli;
- 🔵 protestowanie wobec poleceń dorosłych,
- 🔵 testowanie granic – maluch sprawdza też granice innych ludzi,
- 🔵 zmienność emocjonalną,
- 🔵 silną potrzebę decydowania o sobie („sam/sama!”).
Choć te zachowania są rozwojowo normatywne, mogą przypominać niektóre zewnętrzne przejawy trudności charakterystycznych dla spektrum autyzmu. To podobieństwo może prowadzić do mylnej interpretacji – zarówno w kierunku bagatelizacji, jak i nadinterpretacji.
Bunt dwulatka jak reagować?
W tym okresie ważne jest, aby pomóc dziecku poczuć, że jego emocje są ważne i akceptowane, a jednocześnie że dorosły jest obok – dostępny, spokojny i przewidywalny, dający bezpieczne granice.
Jak rozpoznac autyzm u 2 letniego dziecka?
Pierwsze objawy, które mogą mylić, to napady złości. W przypadku buntu dwulatka wybuchy złości jest to typowa reakcja na brak kontroli, zmęczenie czy głód. W przypadku spektrum może to wynikać z przeciążenia sensorycznego (zbyt dużo bodźców), trudności komunikacyjnych czy sztywności poznawczej.
Dla dziecka ze spektrum autyzmu, rutyna daje poczucie bezpieczeństwa. Jej zaburzenia wywołują opór wobec zmian. Podobny opór w wieku dwóch lat, może być natomiast próbą wyrażania autonomii.
Każde dziecko w wieku dwóch lat ma trudności w komunikacji. Wynika to z jeszcze ograniczonego słownictwa na tym etapie rozwoju dziecka. W przypadku spektrum występuje nietypowy rozwój językowy – brak gestów wskazujących, echolalia.
Bunt dwulatka charakteryzuje się również ignorowaniem poleceń lub osób. Uwagę dziecka skupiają wtedy jego potrzeby. W przypadku spektrum jest to trudność w rozumieniu komunikatów i budowaniu wspólnego pola uwagi z drugą osobą.
Różnice te mogą być bardzo trudne do uchwycenia, dlatego w przypadku wątpliwości zawsze należy skonsultować się z psychologiem dziecięcym lub z pediatrą.
Ile trwa bunt dwulatka? Jak odróżnić naturalny etap rozwoju dziecka od zaburzenia?
Bunt dwulatka pojawia się około drugiego roku życia, zachowania są sytuacyjne i przejściowe. Dziecko zaczyna uczyć się radzić sobie ze swoimi emocjami. W tym obszarze bardzo ważna jest pomoc dorosłego. Małe dziecko zaczyna inicjować kontakty z innymi, dąży do interakcji, choć czasami się złości. W zakresie rozwoju społecznego i językowego postępy są stałe, ale nierówne.
W przypadku dziecka ze spektrum autyzmu trudności są stałe i nie zmieniają się z upływem czasu pomimo wsparcia rodziców. Widoczne są trudności w rozumieniu emocji i intencji innych ludzi. Dziecko nie nawiązuje kontaktu wzrokowego, nie pokazuje palcem, nie przyłącza się do wspólnej zabawy. Większość dzieci posiada nasilone reakcje emocjonalne na dźwięki, faktury czy smaki, co jest nietypowe dla innych dzieci.
Bunt dwulatka czy autyzm – podsumowanie
Nie każde trudne zachowanie oznacza zaburzenie, ale warto ufać swojej intuicji jako rodzica czy opiekuna. Jeśli coś w rozwoju dziecka budzi niepokój – lepiej sprawdzić, niż zignorować. Wczesna diagnoza i interwencja mogą istotnie wpłynąć na dalszy rozwój dziecka i jego jakość życia.
Źródła:
1. Artykuły ze strony https://polskiautyzm.pl/autyzm/
2. Poradnik dla rodziców dzieci w spektrum autyzmu / Katarzyna Makulec, Fundacja SYNAPSIS oraz Fundacja ING Dzieciom
3. Książka „Kochaj i pomóż dorosnąć”/ Temple Grandin i Debra Moore
4. Książka „Mózg autystyczny”/ Temple Grandin i Richard Panek
